آقا على نقل مىكند در علم اصول همان مسلك آقا على مدرس را تأييد كرده و آورده است . مرحوم آقاى بروجردى هم نظر مخصوص به خود داشت . البته در ميان اصوليين يك حرف ديگرى هم گفته‌اند كه چندان مهم نيست . اينها چون اهل فلسفه نبوده‌اند نتوانسته‌اند عميق وارد بشوند . خود آخوند خراسانى كمى فلسفه در حد منظومه خوانده است و در حد حرفهاى حاجى ( البته گاهى ) مىتوانسته است بعضى حرفها را بزند . بعضى ديگر مثل مرحوم نائينى و شاگردان ايشان يا آقاى خويى و ديگران مبناى ديگرى دارند و چون اينها عميقاً مطلب دستشان نبوده از مرحله خيلى دورند . نظر آية الله بروجردى در اعتبارات ماهيت مرحوم آقاى بروجردى كه در مسائل ، مرد فكور و صاحبنظرى بود گاهى از خودش واقعاً اظهار نظر مىكرد . ايشان يك حرف ابتكارى در اينجا آورده كه نظريهء عميقى است گرچه در نهايت امر قابل خدشه است . ايشان گفته است كه اين اشكال از اينجا پيدا شده كه خيال كرده‌اند كه در اين تقسيم ، مقسم ماهيت است و ماهيت تقسيم شده به چند قسم ؛ بعد گفته‌اند پس فرق بين مقسم و قسمش چيست ؟ اگر واقعاً مقسم ماهيت مىبود اين اشكال وارد بود كه فرق بين مقسم و قسم چيست ، ولى اينجا اصلًا مقسم ماهيت نيست ، مقسم اعتبار است . ما ماهيت را تقسيم نمىكنيم . ماهيت آن وقت تقسيم مىشود كه مىگوييم انسان يا عالم است يا جاهل ، يا سفيد است يا سياه ؛ كتاب يا چاپى است يا خطى ، يا فارسى است يا عربى ، و امثال اينها . در اينجا در قضيه‌اى كه مىگوييم مثلًا من انسان را دوست دارم ، مىگوييد يا انسان مطلق را دوست دارى ، يا انسان عالم را دوست دارى و يا انسان غير عالم را دوست دارى . اين انسان نيست كه سه قسم شده است ، اعتبار است كه سه قسم شده است ؛ يعنى شما سه اعتبار روى ماهيت كرده‌ايد ؛ اعتبار به عنوان يك عمل ذهنى يعنى لحاظ . اين عمل ذهنى روى ماهيت سه گونه ممكن است صورت بگيرد . ما در حقيقت نخواسته‌ايم بگوييم ماهيت سه جور است ، ماهيت يك جور بيشتر نيست ولى ذهن كه روى ماهيت عمل مىكند و ماهيت را تصور مىكند و لحاظ مىكند و به